Η αντισύλληψη είναι το σύνολο των επιλογών που βοηθούν μια γυναίκα ή ένα ζευγάρι να αποφύγει μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη ή να ρυθμίσει τον οικογενειακό προγραμματισμό. Στην πράξη, δεν υπάρχει «μία» ιδανική μέθοδος για όλους.
Η σωστή επιλογή εξαρτάται από τις ανάγκες του ζευγαριού, το ιατρικό ιστορικό (κυρίως της γυναίκας), την ηλικία, τον τρόπο ζωής και το πόσο απαραίτητη είναι η μέγιστη αποτελεσματικότητα.
Ο ρόλος του γυναικολόγου είναι καθοριστικός, όχι μόνο για να συζητηθούν οι διαθέσιμες μέθοδοι, αλλά και για να επιλεγεί η πιο ασφαλής και πρακτική λύση, που ταιριάζει στο σώμα και στην καθημερινότητα της γυναίκας χωρίς να δημιουργεί προβλήματα, όπως άστατες αιμορραγίες, ενοχλήσεις ή δυσκολία συνέπειας.
Μέθοδοι αντισύλληψης
Οι μέθοδοι αντισύλληψης χωρίζονται, γενικά, σε φυσικές, μηχανικές/φραγμού και ορμονικές.
Κάθε κατηγορία έχει διαφορετική φιλοσοφία, πλεονεκτήματα και περιορισμούς.
Φυσικές μέθοδοι
Οι φυσικές μέθοδοι βασίζονται στην παρακολούθηση του κύκλου και στην αποφυγή επαφών τις «γόνιμες ημέρες» ή σε πρακτικές όπως η διακεκομμένη συνουσία.
Παρότι αρκετά ζευγάρια τις προτιμούν, πρέπει να γνωρίζουμε ότι στην καθημερινότητα είναι πιο εύκολο να αποτύχουν, ειδικά όταν ο κύκλος δεν είναι σταθερός ή όταν δεν υπάρχει καλή εκπαίδευση και συνέπεια.
Διακεκομμένη συνουσία
Η μέθοδος αυτή βασίζεται στην απομάκρυνση του πέους από τον κόλπο πριν από την εκσπερμάτιση.
Δεν θεωρείται ασφαλής, καθώς μπορεί να υπάρχουν σπερματοζωάρια και πριν την εκσπερμάτιση, ενώ στην πράξη ο σωστός χρονισμός δεν είναι πάντα εύκολος.
Επιπλέον, για αρκετά ζευγάρια δημιουργεί ένταση και διαταράσσει τη φυσική ροή της επαφής.
Μέθοδος ρυθμού – υπολογισμός ωορρηξίας
Η λογική της μεθόδου είναι να αποφεύγονται οι επαφές τις ημέρες γύρω από την ωορρηξία.
Θεωρητικά, η ωορρηξία συμβαίνει περίπου 14 ημέρες πριν από την επόμενη περίοδο, όμως στην πράξη ο χρόνος που θα συμβεί μπορεί να μεταβάλλεται λόγω άγχους, ασθένειας, αλλαγών βάρους, ταξιδιών ή ορμονικών διακυμάνσεων.
Για τον καθορισμό της ωορρηξίας χρησιμοποιούνται:
- Η μέθοδος του ημερολογίου, με καταγραφή των κύκλων για αρκετούς μήνες
- Η μέθοδος της βασικής θερμοκρασίας σώματος, όπου μετά την ωορρηξία παρατηρείται συνήθως άνοδος θερμοκρασίας λόγω προγεστερόνης
Η μέθοδος αυτή απαιτεί προσοχή, χρόνο και σταθερό κύκλο. Δεν είναι κατάλληλη για όλες τις γυναίκες, ιδιαίτερα όταν υπάρχει αστάθεια κύκλου, περίοδος μετά τον τοκετό, θηλασμός ή περιεμμηνοπαυσιακές αλλαγές και μπορεί πολύ συχνά να αποτύχει, ειδικά αν λάβουμε υπόψιν μας ότι τα σπερματοζωάρια μπορούν να παραμείνουν ενεργά και με γονιμοποιητική ικανότητα για 2 με 3 ημέρες και σπανιότερα και παραπάνω, στο γυναικείο γεννητικό σύστημα.
Μηχανικές μέθοδοι – μέθοδοι φραγμού
Ανδρικό προφυλακτικό
Το ανδρικό προφυλακτικό είναι από τις πιο διαδεδομένες επιλογές.
Το βασικό του πλεονέκτημα είναι ότι, εκτός από αντισύλληψη, προσφέρει και προστασία από σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, όταν χρησιμοποιείται σωστά και σε κάθε επαφή.
Η αποτελεσματικότητά του στην πράξη εξαρτάται από τη σωστή χρήση: σωστό μέγεθος, σωστή εφαρμογή από την αρχή της επαφής, προσοχή στη φθορά ή στη λανθασμένη χρήση και αποφυγή πρακτικών που αυξάνουν τον κίνδυνο ρήξης.
Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να υπάρχει δυσανεξία/αλλεργία στο υλικό, οπότε συζητώνται εναλλακτικές λύσεις.
Ενδομήτριο σπείραμα (σπιράλ)
Το ενδομήτριο σπείραμα είναι μια πολύ αποτελεσματική μέθοδος μακράς διάρκειας, που τοποθετείται μέσα στη μήτρα από τον γυναικολόγο.
Υπάρχουν διαφορετικοί τύποι (π.χ. με χαλκό ή με ορμονική δράση), ανάλογα με την επιλογή και την ένδειξη.
Τρόπος δράσης
Το σπιράλ δρα κυρίως δημιουργώντας ένα περιβάλλον στη μήτρα που δυσκολεύει τη γονιμοποίηση και την εγκατάσταση εγκυμοσύνης.
Έχει το μεγάλο πλεονέκτημα ότι δεν απαιτεί καθημερινή συνέπεια και είναι κατάλληλο για γυναίκες που θέλουν σταθερή αντισύλληψη χωρίς «να το θυμούνται» κάθε μέρα.
Έλεγχος πριν την τοποθέτηση
Πριν την τοποθέτηση, ο γιατρός λαμβάνει λεπτομερές ιστορικό και κάνει την απαραίτητη κλινική και υπερηχογραφική αξιολόγηση, ώστε να αποκλειστεί εγκυμοσύνη και να εκτιμηθεί ότι η μέθοδος είναι κατάλληλη.
Επίσης διερευνάται η πιθανότητα ενεργής λοίμωξης ή άλλων καταστάσεων που θα έκαναν την τοποθέτηση μη ασφαλή.
Πώς γίνεται η τοποθέτηση
Η τοποθέτηση γίνεται στο ιατρείο ή υπό μέθη στο νοσοκομείο, ιδίως σε άτοκες γυναίκες, ώστε να αποφευχθεί ο πόνος και η δυσφορία κατά την τοποθέτηση του. Μπορεί να πραγματοποιηθεί σε διάφορες ημέρες του κύκλου, συνηθέστερα όμως προτιμάται να γίνεται κατά την περίοδο, γιατί ο τράχηλος είναι πιο «ανοιχτός» και μειώνεται η πιθανότητα αδιάγνωστης εγκυμοσύνης.
Μετά την τοποθέτηση είναι πιθανό να υπάρξουν κράμπες ή λίγο αίμα, ειδικά τις πρώτες ημέρες.
Ο γιατρός θα δώσει σαφείς οδηγίες για το τι θεωρείται αναμενόμενο και πότε χρειάζεται επικοινωνία.
Αντισυλληπτικό χάπι
Τι είναι και πώς λειτουργεί
Το αντισυλληπτικό χάπι είναι ορμονική μέθοδος. Ανάλογα με τον τύπο του σκευάσματος, ο βασικός μηχανισμός είναι η αναστολή της ωορρηξίας και παράλληλα αλλαγές στην τραχηλική βλέννα και στο ενδομήτριο, ώστε να μειώνεται σημαντικά η πιθανότητα γονιμοποίησης.
Υπάρχουν διαφορετικές κατηγορίες αντισυλληπτικών, με διαφορετικές αναλογίες και τύπους ορμονών.
Η επιλογή δεν είναι «μία για όλες», αλλά πρέπει να γίνεται εξατομικευμένα.
Τι έλεγχος χρειάζεται πριν την έναρξη
Πριν ξεκινήσει μια γυναίκα το χάπι, απαιτείται αξιολόγηση από τον γυναικολόγο: λήψη ιστορικού, εκτίμηση παραγόντων κινδύνου (όπως υπέρταση, ιστορικό θρομβώσεων, συγκεκριμένοι τύποι ημικρανιών, κάπνισμα σε μεγαλύτερη ηλικία) και κατά περίπτωση κλινικός ή εργαστηριακός έλεγχος (έλεγχος πηκτικότητας και θρομβοφιλίας).
Ο στόχος είναι η μέγιστη ασφάλεια και η επιλογή του κατάλληλου σκευάσματος.
Η αποτελεσματικότητα του χαπιού εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη συνέπεια.
Συνήθως ακολουθείται σχήμα καθημερινής λήψης για συγκεκριμένες ημέρες, με ή χωρίς διάλειμμα, ανάλογα με το σκεύασμα.
Ο γιατρός δίνει οδηγίες και για το τι γίνεται σε περίπτωση που ξεχαστεί δόση ή χρειαστεί να ληφθούν άλλα φάρμακα (π.χ. αντιβίωση), γιατί εκεί αλλάζει η προστασία και μπορεί να χρειαστεί πρόσθετη αντισύλληψη για κάποιο διάστημα.
Πλεονεκτήματα
Για αρκετές γυναίκες, το χάπι προσφέρει εκτός από πολύ καλή αντισυλληπτική προστασία και καλή ρύθμιση του κύκλου, μείωση του πόνου και του αίματος της περιόδου και καλύτερο έλεγχο συγκεκριμένων συμπτωμάτων, όπως ακμή και τριχοφυία.
Σε ορισμένες περιπτώσεις επιλέγεται και για καθαρά ιατρικούς λόγους, πέρα από την αντισύλληψη.
Πιθανές παρενέργειες και αντενδείξεις
Οι πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες διαφέρουν. Στις πρώτες εβδομάδες μπορεί να εμφανιστούν ναυτία, πονοκέφαλος, ευαισθησία μαστών ή μικροαιμορραγίες (spotting), που συχνά υποχωρούν.
Υπάρχουν όμως και σαφείς περιπτώσεις όπου το χάπι δεν ενδείκνυται ή απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή (π.χ. αν η γυναίκα καπνίζει συστηματικά), κυρίως και όταν συνυπάρχουν παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο θρομβώσεων ή άλλες σημαντικές παθήσεις.
Γι’ αυτό η έναρξη δεν πρέπει να γίνεται χωρίς ιατρική καθοδήγηση και παρακολούθηση.
Επείγουσα αντισύλληψη – «χάπι της επόμενης ημέρας»
Η επείγουσα αντισύλληψη αφορά περιπτώσεις όπου δεν χρησιμοποιήθηκε καμία μέθοδος ή όπου υπήρξε αποτυχία (π.χ. ρήξη προφυλακτικού, παράλειψη χαπιών).
Δεν αποτελεί «κανονική» μέθοδο αντισύλληψης και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται συστηματικά, αλλά ως λύση ανάγκης και πάντοτε μετά από ιατρική συμβουλή.
Η βασική αρχή είναι ότι πρέπει να ληφθεί όσο πιο σύντομα γίνεται μετά τη μη προστατευμένη επαφή, καθώς η αποτελεσματικότητα μειώνεται όσο περνούν οι ώρες.
Ο γιατρός θα καθοδηγήσει, ανάλογα με το πόσος χρόνος έχει περάσει, το πού βρίσκεται η γυναίκα στον κύκλο της και αν υπάρχουν παράγοντες που χρειάζονται επιπλέον αξιολόγηση.
Είναι επίσης σημαντικό να θυμόμαστε ότι, αν καθυστερήσει η περίοδος ή υπάρχουν συμπτώματα που δημιουργούν αμφιβολία, χρειάζεται έλεγχος για εγκυμοσύνη.
Σε κάθε περίπτωση, όταν υπάρχει έντονος πόνος ή ασυνήθιστη αιμορραγία, απαιτείται άμεση επικοινωνία με τον γιατρό, ώστε να αποκλειστούν καταστάσεις όπως η εξωμήτρια κύηση.
Η αντισύλληψη είναι θέμα πρόληψης, ασφάλειας και ποιότητας ζωής.
Η «σωστή» μέθοδος είναι εκείνη που προσφέρει αποτελεσματικότητα στην πράξη, ταιριάζει στον τρόπο ζωής του ζευγαριού και είναι ιατρικά ασφαλής για τη γυναίκα.
Με μια στοχευμένη συζήτηση και τη σωστή αξιολόγηση, η επιλογή γίνεται πιο απλή και πιο σίγουρη, χωρίς περιττό άγχος.
