Ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) αποτελεί μία από τις συχνότερες σεξουαλικά μεταδιδόμενες λοιμώξεις παγκοσμίως.
Η διάγνωσή του συχνά συνοδεύεται από ανησυχία, κυρίως λόγω της σύνδεσής του με τραχηλικές αλλοιώσεις και τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας.
Στην πράξη, όμως, στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για μία λοίμωξη που μπορεί να παρακολουθηθεί και να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά, όταν υπάρχει σωστή ενημέρωση και συστηματικός γυναικολογικός έλεγχος.
Η κατανόηση του τι είναι ο HPV, τι είναι τα κονδυλώματα και ποια είναι η πραγματική τους κλινική σημασία, βοηθά τη γυναίκα να διαχειριστεί τη διάγνωση με ψυχραιμία και ασφάλεια.
Τι είναι ο ιός HPV – Είδη
Ο HPV (Human Papilloma Virus) είναι ένας DNA ιός με πολλούς διαφορετικούς γονότυπους, από τους οποίους ένα μέρος προσβάλλει την πρωκτογεννητική περιοχή και της γυναίκας και του άντρα.
Κλινικά, τα στελέχη του HPV διακρίνονται σε χαμηλού και υψηλού κινδύνου (high και low risk), ανάλογα με τη συμπεριφορά τους και την ογκογεννητική τους δυνατότητα.
Τα στελέχη χαμηλού κινδύνου σχετίζονται κυρίως με την εμφάνιση οξυτενών κονδυλωμάτων και σπάνια οδηγούν σε σοβαρές αλλοιώσεις.
Αντίθετα, τα στελέχη υψηλού κινδύνου δεν προκαλούν συνήθως ορατές βλάβες, αλλά μπορεί να ευθύνονται για την εμφάνιση κυτταρικών αλλοιώσεων στον τράχηλο της μήτρας, οι οποίες, αν παραμείνουν χωρίς παρακολούθηση και θεραπεία αν χρειαστεί, ενδέχεται να εξελιχθούν σε προκαρκινικές ή καρκινικές βλάβες.
Πώς μεταδίδεται ο HPV
Η μετάδοση του HPV γίνεται αποκλειστικά μέσω της σεξουαλικής επαφής, με άμεση επαφή δέρματος και βλεννογόνων στην περιοχή των γεννητικών οργάνων. Μπορεί να μεταδοθεί με κολπική, πρωκτική ή στοματική επαφή.
Η χρήση προφυλακτικού μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο μετάδοσης, χωρίς όμως να τον εξαλείφει πλήρως, καθώς δεν καλύπτει όλη την περιγεννητική περιοχή.
Για τον λόγο αυτό, η λοίμωξη μπορεί να μεταδοθεί ακόμη και σε άτομα που τηρούν σταθερά μέτρα προφύλαξης.
Τι είναι τα κονδυλώματα
Τα οξυτενή κονδυλώματα είναι καλοήθεις βλάβες του δέρματος ή των βλεννογόνων, που οφείλονται σε στελέχη χαμηλού κινδύνου του ιού HPV.
Μπορεί να εμφανίζονται ως μικρές προεξοχές στο χρώμα του δέρματος ή ως μεγαλύτερες και πολλαπλές αλλοιώσεις, συνήθως καφέ ή γκρίζου χρώματος, με ανθοκραμβοειδή όψη, που μοιάζει με «κουνουπίδι».
Στις γυναίκες εντοπίζονται συνήθως στο εφήβαιο, στο αιδοίο, στον κόλπο, στον τράχηλο της μήτρας ή στην περιπρωκτική περιοχή.
Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν προκαλούν συμπτώματα και γίνονται αντιληπτά μόνο με την αίσθηση της αφής κατά το πλύσιμο, γεγονός που εξηγεί γιατί συχνά περνούν απαρατήρητα.
Όταν σπανιότερα υπάρχουν ενοχλήσεις, αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν ήπιο κνησμό, αίσθημα καύσου ή μικρή αιμορραγία μετά από τριβή.
Διάγνωση κονδυλωμάτων και HPV
Τα εξωτερικά κονδυλώματα διαγιγνώσκονται συνήθως με την κλινική εξέταση, υπό άμεση όραση ή με τη βοήθεια μεγεθυντικού φακού.
Όταν όμως η λοίμωξη αφορά εσωτερικές περιοχές, όπως τον τράχηλο της μήτρας, ο έλεγχος γίνεται με το τεστ Παπανικολάου. Το Pap test υγρής φάσης (Thin prep Pap test), συχνά σε συνδυασμό με ποιο εξειδικευμένες εξετάσεις όπως το HPV DNA test (τυποποίηση HPV), το HPV mRNA test και ο έλεγχος για τις ογκοπρωτείνες Ε6/Ε7, είναι κάποιες από τις εξειδικευμένες εξετάσεις που μπορεί να χρειαστούν στην παρακολούθηση μιας γυναίκας με αλλοιώσεις από τον ιό του HPV.
Σε περιπτώσεις ύποπτων ή ασαφών ευρημάτων, η διερεύνηση συνεχίζεται με κολποσκόπηση, ώστε να υπάρξει σαφής και αξιόπιστη διάγνωση.
Κολποσκόπηση
Η κολποσκόπηση είναι μία εξειδικευμένη εξέταση, που πρέπει να γίνεται από πιστοποιημένο γυναικολόγο, που επιτρέπει τη λεπτομερή αξιολόγηση του τραχήλου, του κόλπου και του αιδοίου με ειδικό οπτικό όργανο, το κολποσκόπιο.
Κατά τη διάρκειά της εφαρμόζονται ειδικά διαλύματα (διάλυμα οξικού οξέος και lugol}, τα οποία βοηθούν στην ανάδειξη περιοχών με πιθανές αλλοιώσεις, παρατηρώντας τον τράχηλο της μήτρας και τον κόλπο υπό μεγέθυνση.
Η εξέταση είναι σύντομη και ανώδυνη και, όταν κριθεί απαραίτητο, μπορεί να συνδυαστεί με λήψη στοχευμένης βιοψίας, ώστε να καθοριστεί με ακρίβεια ο βαθμός της αλλοίωσης (CIN1, CIN2,CIN3).
Βλάβες τραχήλου από HPV – Low grade και High grade
Οι τραχηλικές αλλοιώσεις που σχετίζονται με τον HPV διακρίνονται σε χαμηλού και υψηλού βαθμού.
Οι χαμηλού βαθμού αλλοιώσεις (LGSIL, low grade squamous intraepithelial lesions), αντιπροσωπεύουν ήπιες κυτταρικές αλλαγές και συχνά υποχωρούν αυτόματα, ιδιαίτερα σε νεαρές γυναίκες, με την προϋπόθεση της σωστής παρακολούθησης. Στην κατεύθυνση της υποχώρησης των αλλοιώσεων, βοηθούν η διακοπή του καπνίσματος, η σωστή διατροφή, η αποφυγή του stress και γενικότερα οτιδήποτε βοηθά την συνολικά καλή υγεία του οργανισμού και την σωστή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.
Οι υψηλού βαθμού αλλοιώσεις (HGSIL, high grade squamous intraepithelial lesions) αποτελούν πιο σοβαρές προκαρκινικές καταστάσεις και απαιτούν ενεργή θεραπευτική αντιμετώπιση, ώστε να προληφθεί η εξέλιξή τους.
HPV και καρκίνος του τραχήλου της μήτρας
Η επίμονη λοίμωξη από στελέχη υψηλού κινδύνου, αποτελεί τον κύριο αιτιολογικό παράγοντα για την ανάπτυξη καρκίνου του τραχήλου της μήτρας.
Η εξέλιξη αυτή είναι αργή (συνήθως απαιτούνται αρκετά χρόνια) και περνά από στάδια που μπορούν να διαγνωστούν έγκαιρα με τον προληπτικό έλεγχο και να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά, προτού εξελιχθούν σε κακοήθεια.
Η τακτική γυναικολογική παρακολούθηση είναι καθοριστική για την πρόληψη και την έγκαιρη αντιμετώπιση των αλλοιώσεων.
Θεραπεία κονδυλωμάτων
Η θεραπεία των κονδυλωμάτων είναι συμπτωματική και στοχεύει στην αφαίρεση των βλαβών.
Ανάλογα με την εντόπιση και την έκτασή τους, μπορεί να εφαρμοστεί είτε συντηρητική φαρμακευτική αγωγή με τη χρήση ειδικών αλοιφών (Aldara cream) και σε αποτυχία αυτών, σύγχρονες μέθοδοι όπως το laser ή ο ηλεκτροκαυτηριασμός.
Η επιλογή της κατάλληλης μεθόδου γίνεται εξατομικευμένα, ενώ η σωστή τήρηση των οδηγιών μετά τη θεραπεία συμβάλλει στη μείωση του κινδύνου υποτροπών.
Θεραπεία βλαβών τραχήλου
Οι τραχηλικές αλλοιώσεις υψηλού βαθμού (high grade), αντιμετωπίζονται με επεμβατικές τεχνικές, όπως laser, αγκύλη διαθερμίας (LETZ- loop excision of the transformational zone) ή LEEP ( Loop Electrosurgical Excision Procedure) ,εκτομή με βελόνη διαθερμίας (NETZ – needle excision of the transformational zone) ή σπανιότερα με κωνοειδή εκτομή τραχήλου με νυστέρι.
Οι παρεμβάσεις αυτές αποσκοπούν στην πλήρη αφαίρεση της αλλοίωσης, με σεβασμό στη λειτουργικότητα του τραχήλου. Μετά τη θεραπεία, η συστηματική παρακολούθηση είναι ουσιώδης.
Εμβολιασμός για τον HPV
Ο εμβολιασμός έναντι του HPV αποτελεί σημαντικό μέτρο πρωτογενούς πρόληψης, προσφέροντας υψηλή προστασία έναντι των συχνότερων στελεχών που σχετίζονται με κονδυλώματα και καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Γίνεται σε 2 ή 3 δόσεις, ανάλογα με την ηλικία που θα πραγματοποιηθεί.
Ο εμβολιασμός δεν αντικαθιστά τον προληπτικό έλεγχο, αλλά λειτουργεί συμπληρωματικά, ενισχύοντας ουσιαστικά την πρόληψη. Συστήνεται να γίνεται σε όλα τα κορίτσια (και πλέον και στα αγόρια) από την ηλικία των 12 ετών και να έχει ολοκληρωθεί ιδανικά μέχρι την ηλικία των 18 ετών.
Ο HPV είναι συχνός, αλλά διαχειρίσιμος. Με σωστή ενημέρωση, οργανωμένο προληπτικό έλεγχο και εξατομικευμένη αντιμετώπιση, οι περισσότερες γυναίκες μπορούν να προστατεύσουν αποτελεσματικά τη γυναικολογική τους υγεία.
Η έγκαιρη διάγνωση και η στενή συνεργασία με τον θεράποντα γυναικολόγο αποτελούν το κλειδί για την ασφάλεια και τη μακροχρόνια πρόληψη.
