Η κρυοσυντήρηση ωαρίων αποτελεί μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις της σύγχρονης αναπαραγωγικής ιατρικής.
Δεν πρόκειται απλώς για μια τεχνική δυνατότητα, αλλά για ένα εργαλείο επιλογής και πρόληψης, που επιτρέπει στη γυναίκα να διατηρήσει τη γονιμότητά της και να αποφασίσει η ίδια πότε και υπό ποιες συνθήκες επιθυμεί να αποκτήσει παιδί.
Στη σύγχρονη πραγματικότητα, οι προσωπικοί, επαγγελματικοί ή ιατρικοί λόγοι συχνά μεταθέτουν τη μητρότητα σε μεταγενέστερη ηλικία.
Η επιστήμη, πλέον, δίνει τη δυνατότητα να «παγώσει» ο χρόνος σε ό,τι αφορά την ποιότητα των ωαρίων, χωρίς πίεση, χωρίς βιασύνη και χωρίς να αλλοιώνεται το γενετικό υλικό.
Τι είναι η κρυοσυντήρηση ωαρίων
Η κρυοσυντήρηση ωαρίων, ή κατάψυξη ώριμων ωαρίων, είναι μια ιατρική διαδικασία κατά την οποία τα ωάρια συλλέγονται από τις ωοθήκες, καταψύχονται με ειδική τεχνική (υαλoποίηση – vitrification) και αποθηκεύονται για μελλοντική χρήση.
Όταν η γυναίκα το επιλέξει, τα ωάρια μπορούν να αποψυχθούν, να γονιμοποιηθούν στο εργαστήριο και να χρησιμοποιηθούν στο πλαίσιο εξωσωματικής γονιμοποίησης.
Ο στόχος της μεθόδου είναι η διατήρηση της αναπαραγωγικής δυναμικής της γυναίκας σε νεότερη ηλικία, όταν τα ωάρια είναι ποιοτικά καλύτερα και γενετικά πιο υγιή.
Σε ποιες γυναίκες απευθύνεται η κρυοσυντήρηση ωαρίων
Η κατάψυξη ωαρίων αφορά ένα ευρύ φάσμα γυναικών και δεν περιορίζεται σε μία μόνο κατηγορία.
Απευθύνεται σε γυναίκες που επιθυμούν να καθυστερήσουν την τεκνοποίηση για προσωπικούς, εκπαιδευτικούς ή επαγγελματικούς λόγους, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν επιθυμούν να γίνουν μητέρες στο μέλλον.
Ενδείκνυται επίσης σε γυναίκες με οικογενειακό ιστορικό πρόωρης εμμηνόπαυσης ή μειωμένης ωοθηκικής εφεδρείας, όπου υπάρχει αυξημένος κίνδυνος πρόωρης απώλειας της γονιμότητας.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η κρυοσυντήρηση ωαρίων σε γυναίκες που πρόκειται να υποβληθούν σε θεραπείες για κακοήθεια ή άλλες παθήσεις, όπως χημειοθεραπεία ή ακτινοβολία, οι οποίες μπορεί να επηρεάσουν μόνιμα τη λειτουργία των ωοθηκών.
Τέλος, αποτελεί επιλογή για γυναίκες που δεν επιθυμούν την κατάψυξη εμβρύων για ηθικούς ή θρησκευτικούς λόγους, επιλέγοντας να διατηρήσουν ωάρια και όχι γονιμοποιημένο γενετικό υλικό.
Πότε είναι ο κατάλληλος χρόνος για την κατάψυξη ωαρίων
Η ηλικία αποτελεί καθοριστικό παράγοντα στην επιτυχία της κρυοσυντήρησης ωαρίων.
Όσο νεότερη είναι η γυναίκα κατά τη στιγμή της ωοληψίας, τόσο καλύτερη είναι η ποιότητα και η γενετική ακεραιότητα των ωαρίων και τόσο μεγαλύτερος ο αριθμός των ωαρίων που θα συλλεγεί, με μια μόνο προσπάθεια.
Ιδανικό χρονικό διάστημα θεωρείται συνήθως η ηλικία μεταξύ 30 και 36 ετών, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η διαδικασία δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί και αργότερα.
Σε ειδικές περιπτώσεις, όπως γυναίκες με καρκίνο ή με γνωστή μείωση ωοθηκικού αποθέματος (πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια), η κρυοσυντήρηση μπορεί να γίνει και σε μικρότερη ηλικία.
Η αξιολόγηση γίνεται πάντα εξατομικευμένα, με βάση ορμονικές εξετάσεις (FSH, οιστραδιόλη και κυρίως AMH – antimullerian hormone) και υπερηχογραφικό έλεγχο (AFC – antrial follicle count), ώστε η απόφαση να βασίζεται σε πραγματικά ιατρικά δεδομένα και όχι μόνο στην ημερολογιακή ηλικία.
Πώς λειτουργεί η κατάψυξη ωαρίων
Τα ωάρια είναι τα μεγαλύτερα κύτταρα του ανθρώπινου σώματος και περιέχουν υψηλή ποσότητα νερού, γεγονός που τα καθιστά ιδιαίτερα ευαίσθητα στην κατάψυξη.
Η σύγχρονη μέθοδος της υαλοποίησης (vitrification) έλυσε αυτό το πρόβλημα, επιτρέποντας την ταχύτατη ψύξη των ωαρίων χωρίς τον σχηματισμό κρυστάλλων πάγου.
Με τον τρόπο αυτό, τα ωάρια διατηρούν τη δομή και τη βιωσιμότητά τους αναλλοίωτη, ακόμα και μετά από πολλά χρόνια αποθήκευσης.
Πώς γίνεται η διαδικασία της κρυοσυντήρησης ωαρίων
Η διαδικασία ξεκινά με έναν αναλυτικό προγεννητικό και ορμονικό έλεγχο, ώστε να αξιολογηθεί η ωοθηκική εφεδρεία και η γενικότερη κατάσταση υγείας της γυναίκας.
Ακολουθεί ήπια διέγερση των ωοθηκών με ενέσιμα φαρμακευτικά σκευάσματα, διάρκειας περίπου 10 με 12 ημερών, με στόχο την ανάπτυξη περισσότερων ωοθυλακίων.
Κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης πραγματοποιείται στενή υπερηχογραφική και ορμονική παρακολούθηση.
Η ωοληψία γίνεται με ελαφρά μέθη, είναι σύντομη και ανώδυνη διαδικασία, και τα ωάρια που συλλέγονται αξιολογούνται από τον εμβρυολόγο.
Όσα είναι ώριμα, καταψύχονται άμεσα με τη μέθοδο της υαλοποίησης και αποθηκεύονται σε υγρό άζωτο στους -196 βαθμούς Κελσίου.
Σε περιπτώσεις όπου η χορήγηση φαρμάκων αντενδείκνυται, μπορεί να εφαρμοστεί κατάψυξη ωαρίων σε φυσικό κύκλο ή μέσω mini IVF, με ελάχιστη ή καθόλου φαρμακευτική αγωγή.
Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων η γυναίκα συνεχίζει κανονικά την εργασία της, μπορεί να κάνει ήπια γυμναστική και να συνεχίζει κανονικά την κοινωνική της ζωή, ενώ η παρακολούθηση και τα ραντεβού σχεδιάζονται έτσι ώστε να μην επηρεάζεται η καθημερινότητα .
Η μόνη ημέρα που θα χρειαστεί να απουσιάσει από την εργασία της είναι η ημέρα της ωοληψίας και αυτό για καθαρά προληπτικούς λόγους και ξεκούραση.
Πώς χρησιμοποιούνται τα κατεψυγμένα ωάρια στο μέλλον
Όταν η γυναίκα αποφασίσει να χρησιμοποιήσει τα κατεψυγμένα ωάρια, αυτά αποψύχονται στο εργαστήριο και γονιμοποιούνται με το σπέρμα του συντρόφου ή δότη.
Τα έμβρυα που προκύπτουν καλλιεργούνται και στη συνέχεια μεταφέρονται στη μήτρα, όπως σε έναν τυπικό κύκλο εξωσωματικής γονιμοποίησης.
Η ποιότητα των ωαρίων παραμένει εκείνη, που είχαν τη στιγμή της κατάψυξης, ανεξάρτητα από την ηλικία της γυναίκας κατά τη χρήση τους.
Πόσο καιρό μπορούν να παραμείνουν κατεψυγμένα τα ωάρια
Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία, τα ωάρια μπορούν να παραμείνουν κατεψυγμένα έως και 20 χρόνια, με δυνατότητα παράτασης για επιπλέον 5 έτη κατόπιν έγγραφης αίτησης. Η διάρκεια αποθήκευσης δεν επηρεάζει σε καμία περίπτωση την ποιότητά τους.
Πόσα ωάρια χρειάζεται να κρυοσυντηρηθούν
Ο αριθμός των ωαρίων που προτείνεται να καταψυχθούν εξαρτάται από την ηλικία και το ωοθηκικό απόθεμα της γυναίκας.
Γενικά, στόχος είναι η κρυοσυντήρηση άνω των 10 (ιδανικά 12–15 ) ωαρίων, ώστε να αυξηθούν οι πιθανότητες επίτευξης εγκυμοσύνης στο μέλλον.
Δεν επιβιώνουν όλα τα ωάρια στην απόψυξη ούτε γονιμοποιούνται όλα, γι’ αυτό και η επαρκής ποσότητα παίζει σημαντικό ρόλο στο τελικό αποτέλεσμα.
Είναι ασφαλής η κρυοσυντήρηση ωαρίων
Η κρυοσυντήρηση ωαρίων θεωρείται και είναι μια ασφαλής διαδικασία. Οι πιθανές παρενέργειες σχετίζονται κυρίως με τη φαρμακευτική διέγερση των ωοθηκών και είναι συνήθως ήπιες και παροδικές.
Το σύνδρομο υπερδιέγερσης των ωοθηκών αποτελεί πλέον σπάνια επιπλοκή, ιδιαίτερα όταν εφαρμόζονται σύγχρονα και εξατομικευμένα πρωτόκολλα (πρωτόκολλο με ανταγωνιστή και τελική ωρίμανση των ωαρίων-trigger με GnRH αγωνιστή).
Όσον αφορά τα παιδιά που γεννιούνται από κατεψυγμένα ωάρια, οι μέχρι σήμερα μεγάλες επιστημονικές μελέτες δεν έχουν δείξει αυξημένα ποσοστά γενετικών ή χρωμοσωμιακών ανωμαλιών σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό.
Πρέπει επίσης να αναφερθεί ότι με τη διαδικασία της κρυοσυντήρησης ωαρίων δεν αφαιρούμε τίποτα από την μελλοντική γονιμότητα της γυναίκας (δεν «κλέβουμε» δηλαδή ωάρια που θα μπορούσε η γυναίκα από μόνη της να χρησιμοποιήσει στο μέλλον).
Τα ωάρια που καταψύχονται, προέρχονται από εκείνα τα ωάρια του συγκεκριμένου κύκλου της γυναίκας, που θα οδηγούνταν σε ατρησία και μη δυνατότητα γονιμοποίησης στο μέλλον.
Η κρυοσυντήρηση ωαρίων δεν αποτελεί εγγύηση εγκυμοσύνης, αλλά προσφέρει κάτι εξίσου σημαντικό: επιλογή, χρόνο και έλεγχο.
Είναι μια προληπτική ιατρική πράξη που επιτρέπει στη γυναίκα χωρίς κανένα ρίσκο, να σχεδιάσει το μέλλον της με περισσότερη ελευθερία και λιγότερο άγχος.
Η απόφαση για κατάψυξη ωαρίων είναι προσωπική και πρέπει να λαμβάνεται μετά από πλήρη ενημέρωση και συζήτηση με τον ειδικό ιατρό αναπαραγωγής, με βάση τις πραγματικές ανάγκες και προτεραιότητες της κάθε γυναίκας.
