Ο μαστός είναι ένα όργανο που μπορούμε να παρακολουθούμε σχετικά εύκολα, αλλά ταυτόχρονα είναι και μια περιοχή που συχνά προκαλεί άγχος.
Αυτό είναι απολύτως κατανοητό, γιατί ο μαστός αλλάζει μέσα στον μήνα: επηρεάζεται από τον κύκλο, τις ορμονικές διακυμάνσεις, την εγκυμοσύνη, το θηλασμό, την εμμηνόπαυση και τη λήψη ορμονικών σκευασμάτων.
Το σημαντικό είναι να ξεχωρίσουμε δύο πράγματα:
- Πρώτον, οι περισσότερες αλλαγές στον μαστό είναι καλοήθεις.
- Δεύτερον, όταν υπάρχει κάτι που χρειάζεται διερεύνηση, η έγκαιρη αξιολόγηση κάνει τη διαφορά.
Για αυτό και ο προληπτικός έλεγχος δεν είναι «μία εξέταση», αλλά ένας συνδυασμός βημάτων που αλληλοσυμπληρώνονται.
Είδη παθήσεων μαστού
Οι παθήσεις του μαστού χωρίζονται, γενικά, σε καλοήθεις και κακοήθεις.
Η κατηγοριοποίηση δεν γίνεται “με το μάτι”, αλλά με βάση το ιστορικό, την κλινική εικόνα και τις κατάλληλες εξετάσεις.
Καλοήθεις παθήσεις
Στις καλοήθεις καταστάσεις ανήκουν, μεταξύ άλλων, οι κύστεις, τα ινοαδενώματα, οι ινοκυστικές αλλοιώσεις, φλεγμονές (όπως μαστίτιδα) και διάφορες ορμονικά επηρεαζόμενες μεταβολές που μπορεί να προκαλούν πόνο, ευαισθησία ή “κομπάκια” που αλλάζουν μέσα στον κύκλο.
Πολλές γυναίκες περιγράφουν τον μαστό τους πιο «πρησμένο» ή πιο ευαίσθητο πριν την περίοδο και πιο «ήρεμο» μετά.
Κακοήθεις παθήσεις
Οι κακοήθειες του μαστού δεν εκδηλώνονται όλες με τον ίδιο τρόπο.
Μπορεί να εμφανιστεί ψηλαφητό ογκίδιο, αλλά μπορεί και να μην υπάρχει σαφές εύρημα στην αφή, ειδικά σε αρχικά στάδια.
Για αυτό ο οργανωμένος προληπτικός έλεγχος είναι κομβικός: δεν στηρίζεται μόνο στην αυτοεξέταση, ούτε μόνο στη μαστογραφία, αλλά στη σωστή αξιολόγηση συνολικά.
Προληπτικός έλεγχος: τι περιλαμβάνει
Ο προληπτικός έλεγχος μαστού περιλαμβάνει:
- την αυτοεξέταση
- την κλινική εξέταση από ιατρό
- τις απεικονιστικές εξετάσεις (όπως μαστογραφία και υπέρηχος)
- και, όταν υπάρχει ένδειξη, πιο εξειδικευμένες εξετάσεις (όπως μαγνητική μαστογραφία ή βιοψία)
Οι μέθοδοι αυτές δεν ανταγωνίζονται μεταξύ τους. Κάθε μία “βλέπει” κάτι διαφορετικό και λειτουργεί καλύτερα όταν εντάσσεται στο σωστό πλαίσιο για την ηλικία, τη σύσταση του μαστού και το ατομικό/οικογενειακό ιστορικό.
Αυτοεξέταση μαστού: πώς γίνεται και πότε
Η αυτοεξέταση είναι μια απλή, μηνιαία συνήθεια που βοηθά τη γυναίκα να γνωρίσει το «φυσιολογικό» των μαστών της, να χαρτογραφήσει στο μυαλό της τον μαστό της, ώστε να μπορεί να αναγνωρίσει μια νέα αλλαγή.
Ιδανικά γίνεται μία φορά τον μήνα, περίπου 7–10 ημέρες από την έναρξη της περιόδου, όταν ο μαστός είναι λιγότερο επηρεασμένος ορμονικά.
Σε εμμηνόπαυση, όπου δεν υπάρχει κύκλος, επιλέγουμε μια σταθερή ημέρα κάθε μήνα.
Στην εγκυμοσύνη και στον θηλασμό ο μαστός αλλάζει έντονα, οπότε η αυτοεξέταση μπορεί να γίνεται, αλλά χρειάζεται πιο στοχευμένη καθοδήγηση, γιατί πολλά ευρήματα είναι φυσιολογικά σε αυτή τη φάση.
Βήμα 1: παρατήρηση
Σταθείτε μπροστά στον καθρέφτη, με καλό φωτισμό. Παρατηρήστε συμμετρία, περίγραμμα, δέρμα και θηλές. Έπειτα σηκώστε τα χέρια ψηλά και παρατηρήστε ξανά.
Αυτό που μας ενδιαφέρει περισσότερο είναι μια νέα, εμφανής αλλαγή στον έναν μαστό, που δεν υπήρχε πριν: αλλοίωση στο δέρμα, εισολκή της θηλής, αλλαγή στο σχήμα ή πρήξιμο που επιμένει.
Βήμα 2: ψηλάφηση
Η ψηλάφηση μπορεί να γίνει όρθια (συχνά στο μπάνιο με σαπούνι/νερό, όπου τα δάχτυλα γλιστρούν πιο εύκολα) ή ξαπλωμένη.
Χρησιμοποιήστε την επίπεδη επιφάνεια των δακτύλων με τα δάχτυλα ενωμένα και κάντε μικρές κυκλικές κινήσεις, με σταθερή πίεση, καλύπτοντας συστηματικά όλη την επιφάνεια του μαστού, καθώς και τη μασχάλη.
Στο τέλος, πιέστε απαλά κάθε θηλή για να δείτε αν υπάρχει έκκριση.
Η αιματηρή ή οροαιματηρή έκκριση χρειάζεται πάντα άμεση αξιολόγηση, ακόμη κι αν πρόσφατος απεικονιστικός έλεγχος ήταν καθησυχαστικός.
Πότε πρέπει να συμβουλευτείς τον ιατρό σου
Αξίζει να επικοινωνήσεις άμεσα με τον γιατρό αν εμφανιστεί:
- νέο ογκίδιο που επιμένει και δεν υποχωρεί μετά την περίοδο
- αλλαγή στο δέρμα (πάχυνση, έντονη ερυθρότητα, “ρυτίδωση”, εικόνα «φλοιού πορτοκαλιού»)
- εισολκή θηλής ή νέα μεταβολή στη θέση/μορφή της
- έκκριση από θηλή, ιδιαίτερα αιματηρή ή μονόπλευρη
- πόνος που είναι έντονος, επιμένει και δεν εξηγείται από τον κύκλο
- διόγκωση στη μασχάλη ή ψηλαφητοί λεμφαδένες που επιμένουν
Ο στόχος δεν είναι να αγχωνόμαστε με κάθε μικρή ενόχληση, αλλά να μην αγνοούμε κάτι που επιμένει ή αλλάζει.
Κλινική εξέταση μαστού
Η κλινική εξέταση από τον γιατρό περιλαμβάνει επισκόπηση και ψηλάφηση μαστών και μασχαλών, καθώς και αξιολόγηση του ιστορικού.
Γίνεται ιδανικά σε περίοδο που ο μαστός είναι πιο “ήρεμος” (όταν υπάρχει κύκλος), ώστε τα ευρήματα να εκτιμώνται πιο καθαρά.
Είναι επίσης το σημείο όπου αποφασίζεται το κατάλληλο απεικονιστικό πλάνο, ανάλογα με την ηλικία, τη σύσταση του μαστού και το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό.
Μαστογραφία: πότε ξεκινά
Η μαστογραφία αποτελεί βασική εξέταση προληπτικού ελέγχου, γιατί μπορεί να εντοπίσει ευρήματα που δεν είναι ψηλαφητά (συρρέουσες αποτιτανώσεις).
Το πότε ξεκινά και η συχνότητά της εξαρτώνται από το ατομικό προφίλ κινδύνου και τις κατευθυντήριες οδηγίες που ακολουθεί ο θεράπων ιατρός.
Στην πράξη, καλό είναι στην ηλικία των 35 ετών να γίνεται η πρώτη μαστογραφία (μαστογραφία αναφοράς), ώστε να υπάρχει μία βάση σύγκρισης, ενώ στη συνέχεια ο οργανωμένος προληπτικός έλεγχος με μαστογραφία ξεκινά στα 40 και πρέπει να είναι ετήσιος, ενώ σε γυναίκες με αυξημένο κίνδυνο μπορεί να ξεκινήσει νωρίτερα και με πιο εξατομικευμένο πρόγραμμα εξετάσεων.
Υπέρηχος μαστών
Ο υπέρηχος μαστών συμπληρώνει τη μαστογραφία και είναι ιδιαίτερα χρήσιμος:
- στη διάκριση κυστικών από συμπαγή ευρήματα
- σε πυκνούς μαστούς, όπου η μαστογραφία μπορεί να έχει περιορισμούς
- για στοχευμένη διερεύνηση ενός συγκεκριμένου σημείου που ενόχλησε τη γυναίκα ή βρέθηκε στην κλινική εξέταση
- ως καθοδήγηση για βιοψία, όταν χρειάζεται (τοποθέτηση hook)
Δεν “αντικαθιστά” τη μαστογραφία όπου αυτή ενδείκνυται, αλλά λειτουργεί ως πολύτιμος συμπληρωματικός έλεγχος.
Άλλες εξετάσεις: πότε χρειάζονται
Όταν υπάρχει ύποπτο ή ασαφές εύρημα, ή όταν το ιστορικό είναι ιδιαίτερο, ο γιατρός μπορεί να προτείνει περαιτέρω διερεύνηση.
Μαγνητική μαστών
Η μαγνητική μπορεί να προσφέρει πιο λεπτομερή αξιολόγηση σε συγκεκριμένες ενδείξεις, όπως αυξημένος κίνδυνος, πολύ πυκνοί μαστοί, έλεγχος έκτασης γνωστού ευρήματος ή επιλεγμένες περιπτώσεις όπου τα ευρήματα χρειάζονται πιο εξειδικευμένη απεικόνιση.
Βιοψία με βελόνη
Όταν ένα εύρημα χρειάζεται ιστολογική τεκμηρίωση, η βιοψία με βελόνη είναι συχνά το επόμενο βήμα. Μπορεί να γίνει είτε FNA (βιοψία δια λεπτής βελόνης, όπου λαμβάνεται κυτταρολογικό υλικό), είτε core biopsy (βιοψία δια κόπτουσας βελόνης, όπου λαμβάνεται ιστολογικό υλικό).
Γίνεται συνήθως με τοπική αναισθησία και με απεικονιστική καθοδήγηση (υπέρηχος ή μαστογραφία, ανάλογα με το εύρημα).
Vacuum–assisted βιοψία (Mammotome)
Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, όταν κατά τον μαστογραφικό έλεγχο εντοπιστούν ύποπτες για κακοήθεια ομαδοποιημένες μικροαποτιτανώσεις, οι οποίες δεν βρίσκονται επί μορφώματος, άρα δεν μπορούν να ψηλαφηθούν, ενώ δεν είναι και ορατές στον υπέρηχο, χρησιμοποιείται vacuum-assisted τεχνική (mammotome), που επιτρέπει λήψη μεγαλύτερου και πιο αντιπροσωπευτικού δείγματος, πάντα με ιατρική ένδειξη και ανάλογα με τη θέση/μορφή του ευρήματος.
Χειρουργική βιοψία
Πιο σπάνια, όταν οι προηγούμενες μέθοδοι δεν αρκούν ή όταν το εύρημα χρειάζεται εξαίρεση/οριστική διάγνωση, μπορεί να προταθεί χειρουργική βιοψία.
Η απόφαση είναι εξατομικευμένη και λαμβάνει υπόψη την εικόνα και την κλινική υποψία.
Οι παθήσεις μαστού δεν σημαίνουν αυτόματα «κάτι κακό», όμως κάθε επίμονη αλλαγή χρειάζεται σωστή αξιολόγηση.
Η αυτοεξέταση, η κλινική εξέταση και οι απεικονιστικές εξετάσεις συνεργάζονται και συνεκτιμούνται, ώστε ο έλεγχος να είναι πραγματικά αποτελεσματικός.
Ο στόχος του προληπτικού ελέγχου δεν είναι να ζούμε με άγχος, αλλά να έχουμε γνώση, συνέπεια και σωστή καθοδήγηση.
Με αυτή τη λογική, κάθε γυναίκα μπορεί να παρακολουθεί τον μαστό της με ασφάλεια και ψυχραιμία, γνωρίζοντας ότι υπάρχει ξεκάθαρο πλάνο διερεύνησης, όταν προκύψει κάτι που αξίζει προσοχής και περαιτέρω ελέγχου.
